مریدان
دو بدن از مشاهیر مرید او عبارتاند از: ملامحمد کوه بنانی، (متوفی ۱۲۴۷ق) از علمای کرمان، ملقب به هدایت علیشاه[۲۰] و ملا عباس ایروانی، مشهور به حاج میرزا آقاسی (متوفی ۱۲۶۵ق)، که ابعاد صدر اعظم محمدشاه قاجار شد.[۲۱] بیان شده میباشد که عبدالصمد همدانی قبل از حملۀ وهابیها، همسر و فرزندانش را به آقاسی ودیعه بود و وی نیز آنانرا از کربلا به همدان گشوده مسجد النبی کوهسنگی مشهد گرداند.[۲۲]
اثرها
عبدالصمد همدانی اثراتی در تصوف و فقه و اصول و لغت و صحبت دارااست، که غالباً به چاپ نرسیدهاند. در صدق انتساب برخی از آنها به او شک وتردید وجود دارااست. بعضا از این اثر ها را وابسته به فرد دیگری به اسم عبدالصمد بن محمدحسین همدانی، از علمای اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم هجری قمری و از رهروان روضه خوان احمد احسایی، دانسته و گفتهاند که به نادرست از آن عبدالصمد همدانی دانسته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.[۲۳]
در فقه
بعضا از اثرها قطعی عبدالصمد در فقه عبارتاند از: بحرالحقائق، در تفصیل مختصر النافع پژوهشگر حلی، که نیمه تمام مانده و نسخۀ خطی آن جان دار میباشد؛[۲۴] رساله در غنا، که در آن، دلایل رد غنا از دید دینی پژوهش گردیدهاست[۲۵] و تفصیل معارج الاصول پژوهشگر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد حلی.[۲۶]
در لغت
نقل شده میباشد که عبدالصمد کتابی بسیار کامل در لغت نیز داشته میباشد.[۲۷]
تصوف و حکمت عملی
از اثرها قطعی او در تصوف، رسالۀ کوچکی میباشد به اسم، فی العشق الالهی به فارسی آمیخته با عربی، دربارۀ عشق و علاقه.[۲۸] این کتاب با اسم محبت طومار، به سعی حسین جعفری زنجانی، در ۱۳۸۲ش در قم به چاپ رسیده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
کتاب بحرالمعارف
ولی مهم ترین کتاب او در تصوف و حکمت عملی، بحرالمعارف میباشد.[۱]
این کتاب، که به فارسی ترکیب به عربی میباشد، بازگو کنندۀ روزها سلوکِ معنوی مؤلف میباشد و او آن را در اواخر قدمت، در کربلا تألیف نموده است. عبدالصمد در تألیف این کتاب خلال استعمال از بخش اعظمی کتابهای عرفان عملی و نظری، مطالب خویش را به نشانهها و روایات نیز مستند نموده است.[۲۹] دراین کتاب از مشایخ تصوف، مانند دارای شهرت کرخی و جنید و نجم الدین کبری نیز اقوال اکثری مذکور میباشد.[۳۰]
بحرالمعارف، در عده تصوف و تشیع، در به عبارتی مسیر جامع الاسرار سید حیدر آملی میباشد و یکیاز منابع بحر المعارف نیز بوده میباشد.[۳۱] نصیبهایی از بحر المعارف در قضیه ولایت و شئون آن، سازه بر اسلوبِ عارفان، میباشد. او دراین تاثیر مراد میباشد از منظر ولایت، تصوف را ثابت و تعالیم آن را تعبیر و تفسیر نماید.
بحر المعارف از لحاظ ترتیب بابها و فصول و بیان عنوان ها تا حدی به کتاب مرصاد العباد نجم الدین رازی مشابهت دارااست،[۳۲] با این تفاوت که تفصیل و گستردن مطالب مطابق عقاید و مأثورات(خبرها و احادیث) شیعه میباشد، چنانکه به عنوان مثالً در جلد نخستین، درمبحث «وضعیت روحانی و مرشد» و «بحثی جامع در امامت»، دربارۀ مناقب امام علی(ع) و ثابت امامت آن حضرت حرف گفته میباشد.[۳۳]
کتاب اشعار
عبدالصمد به لهجه فارسی و عربی شعر میسرود. برخی از اشعار او در بحرالمعارف آمده میباشد.[۳۴] به نوشتۀ آقا بلندمرتبه طهرانی نیز او دیوانی داشته میباشد.[۳۵]مثالای از شعر وی در باره رخت کشیدن به دیار داخل و فراغت از علم ها ظاهری این بیت میباشد که زبانحال خود را ذکر نموده است: زکعبه آخر و عاقبت فرمان سوی دیر شدم/ هزار شکر که اینجانب سرانجام بخیر شدم. [۳۶]
مریدان
دو بدن از مشاهیر مرید او عبارتاند از: ملامحمد کوه بنانی، (متوفی ۱۲۴۷ق) از علمای کرمان، ملقب به هدایت علیشاه[۲۰] و ملا عباس ایروانی، مشهور به حاج میرزا آقاسی (متوفی ۱۲۶۵ق)، که ابعاد صدر اعظم محمدشاه قاجار شد.[۲۱] بیان شده میباشد که عبدالصمد همدانی قبل از حملۀ وهابیها، همسر و فرزندانش را به آقاسی ودیعه بود و وی نیز آنانرا از کربلا به همدان گشوده مسجد النبی کوهسنگی مشهد گرداند.[۲۲]
اثرها
عبدالصمد همدانی اثراتی در تصوف و فقه و اصول و لغت و صحبت دارااست، که غالباً به چاپ نرسیدهاند. در صدق انتساب برخی از آنها به او شک وتردید وجود دارااست. بعضا از این اثر ها را وابسته به فرد دیگری به اسم عبدالصمد بن محمدحسین همدانی، از علمای اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم هجری قمری و از رهروان روضه خوان احمد احسایی، دانسته و گفتهاند که به نادرست از آن عبدالصمد همدانی دانسته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.[۲۳]
در فقه
بعضا از اثرها قطعی عبدالصمد در فقه عبارتاند از: بحرالحقائق، در تفصیل مختصر النافع پژوهشگر حلی، که نیمه تمام مانده و نسخۀ خطی آن جان دار میباشد؛[۲۴] رساله در غنا، که در آن، دلایل رد غنا از دید دینی پژوهش گردیدهاست[۲۵] و تفصیل معارج الاصول پژوهشگر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد حلی.[۲۶]
در لغت
نقل شده میباشد که عبدالصمد کتابی بسیار کامل در لغت نیز داشته میباشد.[۲۷]
تصوف و حکمت عملی
از اثرها قطعی او در تصوف، رسالۀ کوچکی میباشد به اسم، فی العشق الالهی به فارسی آمیخته با عربی، دربارۀ عشق و علاقه.[۲۸] این کتاب با اسم محبت طومار، به سعی حسین جعفری زنجانی، در ۱۳۸۲ش در قم به چاپ رسیده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
کتاب بحرالمعارف
ولی مهم ترین کتاب او در تصوف و حکمت عملی، بحرالمعارف میباشد.[۱]
این کتاب، که به فارسی ترکیب به عربی میباشد، بازگو کنندۀ روزها سلوکِ معنوی مؤلف میباشد و او آن را در اواخر قدمت، در کربلا تألیف نموده است. عبدالصمد در تألیف این کتاب خلال استعمال از بخش اعظمی کتابهای عرفان عملی و نظری، مطالب خویش را به نشانهها و روایات نیز مستند نموده است.[۲۹] دراین کتاب از مشایخ تصوف، مانند دارای شهرت کرخی و جنید و نجم الدین کبری نیز اقوال اکثری مذکور میباشد.[۳۰]
بحرالمعارف، در عده تصوف و تشیع، در به عبارتی مسیر جامع الاسرار سید حیدر آملی میباشد و یکیاز منابع بحر المعارف نیز بوده میباشد.[۳۱] نصیبهایی از بحر المعارف در قضیه ولایت و شئون آن، سازه بر اسلوبِ عارفان، میباشد. او دراین تاثیر مراد میباشد از منظر ولایت، تصوف را ثابت و تعالیم آن را تعبیر و تفسیر نماید.
بحر المعارف از لحاظ ترتیب بابها و فصول و بیان عنوان ها تا حدی به کتاب مرصاد العباد نجم الدین رازی مشابهت دارااست،[۳۲] با این تفاوت که تفصیل و گستردن مطالب مطابق عقاید و مأثورات(خبرها و احادیث) شیعه میباشد، چنانکه به عنوان مثالً در جلد نخستین، درمبحث «وضعیت روحانی و مرشد» و «بحثی جامع در امامت»، دربارۀ مناقب امام علی(ع) و ثابت امامت آن حضرت حرف گفته میباشد.[۳۳]
کتاب اشعار
عبدالصمد به لهجه فارسی و عربی شعر میسرود. برخی از اشعار او در بحرالمعارف آمده میباشد.[۳۴] به نوشتۀ آقا بلندمرتبه طهرانی نیز او دیوانی داشته میباشد.[۳۵]مثالای از شعر وی در باره رخت کشیدن به دیار داخل و فراغت از علم ها ظاهری این بیت میباشد که زبانحال خود را ذکر نموده است: زکعبه آخر و عاقبت فرمان سوی دیر شدم/ هزار شکر که اینجانب سرانجام بخیر شدم. [۳۶]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی